كودكى وى 8 ساله بود كه تندباد اجل گرد يتيمى بر سرش نشاند ، و پدر و مادرش را در يك سال از او ستاند . سرپرستى و تربيت او را يار ديرين پدرش آيت اللّه شيخ محمّد حسين اصفهانى ، صاحب فصول ، برعهده گرفت . وى قيمى بر او منصوب كرد . آن شخص به بهترين وجه به تربيت و مواظبت او پرداخت ، و او را به آموختن دانش تشويق فرمود . آن مرحوم هم در مدرسهء حسن خان به فراگيرى مقدمات ، ادبيات ، منطق ، و علم معانى و بيان اشتغال ورزيد ، كه تا زمان درگذشت صاحب فصول در 1255 ه . ق ادامه يافت . « 1 » تحصيلات پس از وفات صاحب فصول بود كه به خواستهء مرحوم آيت اللّه فاضل ايروانى ، وى در 17 سالگى به نجف اشرف مهاجرت كرد ، و در مدرسهء صحن مبارك امير المؤمنين عليه السّلام كه در آن زمان اهميت ويژه‌اى داشت در حجره‌اى منزل گزيد ، و بزرگان و فضلا دور او را احاطه كردند . در سال 1258 ه . ق كه حملهء وحشيانهء نجيب پاشا از اميران لشكر دولت عثمانى و قتل‌عام مردم كربلا اتفاق افتاد ، زايران مامقانى از او خواستند تا به مامقان رود . اما او سرباز زد و نپذيرفت ، تا آنان به صاحب جواهر ( ره ) خبر بردند . لذا ايشان به حجرهء مرحوم محمّد حسن آمد و اين به خاطر رفاقت و خصوصيتى بود كه با پدرش شيخ عبد اللّه داشت ، و از او خواست تا به مامقان رود . او پذيرفت و با اهالى شهرش به آنجا رفت . پس از چندى وى به تبريز كوچيد ، و در مدرسهء حاج صفر على نزد علامه شيخ عبد الرحيم بروجردى به تحصيل و همزمان به تدريس شرح لمعه و قوانين پرداخت . در سال 1266 ه . ق

--> ( 1 ) . كاظمى خوانسارى ، احسن الوديعة ، ج 1 ، ص 169 ؛ واعظ خيابانى ، علماى معاصرين ، ص 81 ؛ تهرانى ، نقباء البشر ، ج 1 ، ص 409 . معلم حبيب آبادى ، مكارم الآثار ، ج 4 ، ص 1057 .